Fergana Katliamı 1989

1236

Fergana Vadisi seklinde anılan ve Tann Daglan ile Alay Daglan arasinda yer alan bolgenin topraklan Ozbekistan, Tacikistan ve Kirgizistan arasinda bolunmustur.Bunlardan Ozbekistan Cumhuriyetinde kalan kismi idari bir birim teskil eder.

ISKENDER KURBANOV

Fergane olaylarının  icyuzü

Fergana Vadisi seklinde anilan ve Tann Daglan ile Alay Daglan  arasinda yer alan bolgenin topraklan Ozbekistan, Tacikistan ve Kirgizistan arasinda bolunmustur.Bunlardan Ozbekistan Cumhuriyetinde kalan kismi idari bir birim teskil eder. Buranin merkezi olan sehrin adida Fergana’dir. Ucgen seklindeki Fergana Vadisi 23.000km2 yuzolcumunde ve kabaca300 km. uzunlugunda, 70 km. genisligindedir:   Kuzeyden Tann Daglannin Cotkal silsileri, Kuzey Dogudan Fergana Daglan, Guneydan Alay ve Turkistan sira Daglan ile cevrilmistir. Batida 7 km. genisliginde bir gecit ile Aclik steplerine bagli buyuk bir cokuntu alani olan vadinin onemli bir bolumu tanm arazisi, orta kesimleri ise eoldur. Orta Asya’nin en onemli tarım merkezi olan Fergana Vadisi’nde, pamuk, pirinc, meyve ve ham ipek uretimi gelismistir. Bolge Orta Asya’nin en yogun nufuslu yoreerinden biridir. icinde Fergana, Endican, Kokand, Hiro,Margilan, Nemengan, Hikon,Kuvasay, Riston, Hamza ve Yipan gibi onemli sehirler bulunmaktadir.(l). Ozbekistan sinirlan içerisinde yer alan Fergana Vilayeti 3.150.000 nufusa sahiptir Mevcut nufusun 15.000 (onbesbin)’ini Ahiskali Turkler olusturmaktaydi. Ozbekistan sinirlan icerisinde ise (1989) Ahiskali Turklerin toplam nufusu 160.000’i bulmaktaydı.(2) Malumunuz 14 Kasim1944 senesinde Ahiska’dan Orta Asya ve Kazakistan steperine surulen Ahiska’li Turkler bir kismi Ozbekistan sinirlan icerisine yerlestirilmistir, Daha ilk surgunu unutamayan Ahiskali Turkler 45 sene sonra yeni bir faciayla karsi karsiya kalmislardir. Ozbekistan’da yerii Ozbek muslumanlan ile Ahiskali’lar 1989 senesine kadar Dostane iliski içerisinde yasamislardir. Cunku ortak noktalanmiz sayilmayacak kadar coktur. Ortak inanci, ortak duygulan tasiyorduk. Biraz daha ileri gidecek olursak Ozbek Ozbekleriyle degil 6zbek Turkleriyle paylasamiyacagimiz hicbir sebep kalmiyordu. Ozbekistan’i sevmistik,alismistik, nede olsa kocaman 45 seneyi o guzelim topraklarda harcamistik. Kendimizi Ahiskali Turkler olarak Ozbekistan’da yabanci gormuyorduk. Fakat bizim bu dostlugumuzu bize cok gorenler, uzunsurmeden 3 Haziran 1989 senesi bizi birbirimize dusurdu.Malumunuz,    M.S.Gorba-
cov’un iktidara gelmesiyle SSCB-de yeni siyasi gorusler ve fikirler ortaya cikti.

RUS OYUNU KARDESI KARDESE DUSURDU

“PERESTROYKA/GLASTNOST (yeniden yapilanma) sloganları butun SSCB Cumhuriyetlerinde zihinleri mesgul ettigi gibi Ozbekistan’da da durum ayniydi. Dolayisiyla Ozbekistan’da dogal olarak diger Cumhuriyetler gibi,kendi ozgurlugune ve bagimsizligina kavusmasi gerekiyordu. Kisa birzamanda dusunce ve goruslerin degismesiyle bagimsizlik hareketleri canli-
lik kazanarak, ulkede Ozbek 1milliyetciligi ve irkcilik ruzgarlan esmeye basladi. Bu d6nemde Ozbek olmayan diger
topluluklar tehdit ediliyor ve haksizliga ugruyorlardi. UIke bagimsizligini istiyor, bunu merkezi Moskova yonetimine
duyurmasi icin bir sebep gerekiyordu. Beiki de birilerini suclayarak bagimsizlik istegini merkeze duyuracaktilar

Iste bu durum 3 Haziran 1989’da Ozbekistan’in Fergana vilayetinde Ahiskali’lara saldirarak   gerceklestirildi.Meshur “Birlik” adi verilen Halk harekati ulkede kendini gostermeye baslamistir. UIke git gide kansiyor devlet kontrolu zayifliyordu. “Birligin” Ahiskali Turklere karsi duzenledigi saldinda, sokak serserileri birden-bire Ahiskalilar’in oturduklan koy ve kasabalara yuruyerek, coluk-cocuk demeden onune gecen herkesi vahsice katlediyor ve her seyi talan ediyordu. Kan dokul-
meler bolge-bolge birbirlerini takip ediyordu.Fergane civannda Ahiskalilann yogun olarak bulunmanın siyasi boyutu daha oncelere dayanmaktadir. Soyle ki, 20-Mayis tarihinde Kuvasay ileesinde Ahiskali gencleriyle Ozbek genclerinin eglendikleri bir Barda catisma cikiyor ve gender birbirleriyle catisiyorlar. Bu catismanin onceden dusunulmus ve ayarlanmis oldugu kesin, cunku, soz konusu olay milletler arasi eatisma olarak degerlendirilerek abartili bir sekilde basina yansidi. Ayni zamanda asilsiz ve kiskirtici haberler de yer almaktaydi.(3) Hatta 24-25 Mayis tarihierinde baskent Taskent’e bagli Ortacircik kasabasinda basilan ‘MASAL’ gazetesinde acikca Ahiskalilan tehdit eden sloganlar slogani

Ahiska’dan Fergane’ya,Fergana’dan Azerbaycana.

Dugu Kuvasay, Margilan ve Taslak bolgelerinde salgın siddetii bir sekilde cereyan etti. Saldin esnasindaki aci olaylardan bahsetmeden saldinnin sonuna uzanalim. Sonuc olarak bu saldin sonrasi Ahiskalilara ait 650 ev atese verilmis ve yuzlerce insan katledilmisti. Artik suelanmasi gereken insanlar suclanmis, duyurulmasi gereken isyan da gerceklesmisti. Burada hatirlatilmasi gereken husus, bu saldırının siyasi boyutu daha oncelere dayanmaktadir. Soyle ki, 20-Mayis tarihinde Kuvasay
ileesinde Ahiskali gencleriyle Ozbek genclerinin eglendikleri bir Barda catisma cikiyor ve gender birbirleriyle catisiyorlar. Bu catismanin onceden dusunulmus ve ayarlanmis oldugu kesin, cunku, soz konusu olay milletler arasi eatisma olarak degerlendirilerek abartili bir sekilde basina yansidi. Ayni zamanda asilsiz ve kiskirtici haberler de yer almaktaydi.(3) Hatta 24-25 Mayis tarihierinde baskent Taskent’e bagli Ortacircik kasabasinda basilan ‘MASAL’ gazetesinde acikca Ahiskalilan
tehdit eden sloganlar slogani yer almaktaydi. Aynca 28 Mayis’da halk pazarlannda, ‘3 Haziranda Taslak’da Ahiskalilara karsi saldin duzenlegeceyiz’ veya ‘3 Hazirana kadar Ahiskalilar Ozbekistan’i terketmeleri gerekir aksi takdirde aci gunler yasatacagiz’ gibi sloganlan acik-acik duyurulmaktaydi. Butun bunlan goz onunde bulundurursak, basinda bu tur haberlerin sık -sık yeralmasi yerii halki Ahiskalilara karsi kiskirtmak degil midir ? Acaba !!!

Fergane faciasinin daha onceden ayarlandigiyla ilgili bir cok sebep zikredebiliriz.Fakat bu kadanyla yetinerek, cevapsiz kalmis olan sorulan hatirlayalim; olaylar esnasinda devlet nerdeydi, emniyet teskilati, guvenlik gorevlilerine yapiyorlardi??? v.s. Sorularia ilgili donemin Sovyet Albayi Studenikin acikca itiraf etmektedir; ‘Bu saldin onceden ayarlanmis oldugu icin, hukumetin mahalli makamlari olay esnasinda insanlan kurtarmak icin hicbir sey yapmamistir’.(4)

YİNE GÖÇ YİNE GÖÇ

Devlet yetkilileri, emniyet ve guvenlik gorevlileri saldinya sessiz kalip mudahale soz konusu olmayinca, Ahiskalilar mecburi Ozbekistan’i terk etmek durumunda kaldilar. Kisa zaman icerisinde SSCB’nin cesitii cumhuriyetlerine goc etmeleri sonucunda durumlan iyice zorlasan halkin az bir kismi ise Turkiye’ye goc etme imkani buldu. Olaylar isiginda   kisaca degerlendirecek    olursak; 1956-dan beri Moskova’da Ahiskalilann Vatana donme istegi ve mucadeleleri bitmek bilmezdi. Kirimlilar da ayni konumdaydilar, onlar da bizim gibi Vatanindan SSCB’nin cesitii cumhuriyetlerine surulmuslerdi. Sonuc olarak Kinmlilar, Kinma donme firsatini degerlendirdiler, ama bizler …; Her seyde bir hayir var demisler, beiki de Ozbekistan
Faciasi bizim icin vatana donme firsatini vermisti. 1944 senesinde Stalin devleti, 1989 senesinde Sovyet devleti Ahiskalilar icin cesitii senaryolar gerceklestirdiler. Arti yaptiklan yetmiyormus gibi, Ahiskalilan suclu olarak tanittilar ve tanitmaktalar. Simdi de Fergane Faciasi, Ozbekistan’da halk arasinda ovunerek aniatilir guya Fergane’yi dusman isgalinden kurtarmislar…? Biz butür konulara  sessiz kalmaya devam edersek 3 Haziran (1989’gununu ‘Kurtulus Bayram olarak kutlayacaklarına ”
sasirmayalim, Cunku, aslında Fergane olaylan Ahiskali ara hitap etmiyor, Ozbekler Ahıska -kaliamı burnunu kanatarak
‘Bagimsizlik’ isteklenn gerceklestirdiler. Olan AhsKa ‘ya oldu, hem darbeyi yiyer- hemde suclanan. ‘KURDUN YANINDA KUZU HER ZAMAN SUÇLU DURUMUNDADIR .

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER