Ahıska Türkleri ve Bölgenin Tarihi

1876

Ahıska Türkleri ve Bölgenin Tarihi
Ahıska’nın Fethinden 93 Harbine Kadar (1578-1878)

Ahıska  Türkiye’mizin Kuzeydoğusunda Kura nehri şeridinde Kars,Batum,Tiflis üçgeni ortasındadır.   İlçelerimizden en yakın Posof’dur. Ahıska Türkiye sınırına 15 km. dir. Gürcistan’ın Mesketya bölgesidir.Zaman zaman “Misket yahut Mesket Türkleri “diye anılmalarının nedeni de budur.

Dede Korkut kitabında “Ak-Sıka “ (Ak Kale), 481 yılında “Aksega” adıyla anılan Eski Oğuzlar beldesi olan Ahıska, Ak Kale (Yeni Kale) anlamına gelmektedir. İlk İslam fetihleri sırasındfa Hz.Osman’ın hilafeti döneminde  Şam Valisi  Hz. Muaviye’nin kumandanlarından  Habib Bin Mesleme tarafından ele geçirilmiştir.

Hicri 32, miladi 654’de Bölge daha önce Derbent’in fethi 23/644 sırasında ele geçirilmişm ancak Hz. Ömer  Radiyallhü Anh’ın emri ile bir sene cizye alınmamış .fakat malları ve canları garanti altına alınmıştı.

Ahıska’nın yukarıları Kafkasya dır.Miladi 700 tarihlerinde Hazarlar ülkesi olarak biliniyordu.Bu devlet henüz Müslüman olmamıştı.Hz Ömer’den beri devam eden İslam-Hazar Mücadeleleri miladi 737 de son bulmuştur. Mervan B.Muhammed ile Hazar Hakanı arasında son savaş olmuş Hazarlar  malüp olmuştur. Hazar hakanı Müslümanlığı kabul ederek başken El-Beyda’ya geri dönmüştür.Böylece sükunet sağlanmış  bu tarihten (737) sonra Ahıska ve civarı da ihtidal bir hayata geçmiştir 1068 yılında sultan Alparslan tarafından Selçuklu Ülkesine katıldı

1118-1120 arasında Kartli yöneticisi III.Davit Türk-İslam tehlikesine karşı koyamadığı için Kuzey Kafkasya’dan yaklaşık 250 bin Kıpçak Pagan Türkleri Ahıska Bölgesine getirtti  ve iskan etti. Böylece bölgede Türk etnik üstünlüğü sağlanmış oldu

ATABEK’LER DÖNEMİ

1267’Ahıska ,Ardahan,Artvin bölgesinde Atabek adlı bir sülale ile ATABEKLER BEĞLİĞİ devri başladı. Ana dilleri Kıpçak/Çağatay Türkçesi olan Atabeklerin beylik devri 310 yıl sürmüştü.Anadolu’nun en uzun ömürlü Türk beyliğidir.
Kartli (Gürcü) prensliğine düşman olan Atabeklerden  II.Beka (1364-1395) ile oğlu Akboğa (1351-1451) Timur’a bağlı kaldılar ve Ahıka’yı başkent edindiler.Ayrıca Çıldırlı Atabek Babadur (1466-1475) Akkoyunlu uzun Hasan’a  bağlı olarak Kartli ve İmerti (Açıkbaş) gürcülerine karşı akınlar yapmıştır . Ardanuç ta Mirza Çabuk (1502-1516) Osmanlı yanlısıydı.

SENE 1500-1516

Ahıska Beyi Kıpçak atabeki Mirza Çabuk , 1508 de Trabzon sancak beyi olan şahzade Yavuz Selim’e ekseriyetiyle öncülük etmiş ,Batı Gürcistan’ın Osmanlı’ya itaatini sağlamıştır.1514 Çaldıran seferinde  de Osmanlı Ordusuna Gidiş ve dönüşte ,koyun,un,yağ,bal vererek yardımcı olmuştur.

Öte yandan ,Mirza Çabuk’un Ölümünden sonra yerine geçen kardeşi 4.Kork(1516-1548),Sultan Selimin Mısır seferi sırasında Sefavi devletinin tarafına geçmiş Şah İsmail’e tabi olmuştur.

SENE 1551

Erzurum beyler beyisi olan Çerkez İskender Paşa ,Atabek topraklarından bir bölgeyi zaptetti.Böylece Osmanlı sınırı Posof-Acara arasındaki Arsıyan Dağına varmış oldu.Bu tarihlerde atabek prensi II.Keyhüsref İran Safevilerine Bağlı idi.Elinde de Ahıska ,Ahılkelek ,Adigön ,Kobliyan ,Tümük ve Azgur bölgeleri bulunuyordu.

SENE 1555

Osmanlı-İran Amasya barış antlaşması yapıldı.Osmanlılar İran elçisiyle Şah Tahsab’a  “bir cevap name “ göndererek kendisine tabi bulunan  Atabek II.Keyhüsref ’in başkent edindiği Adigön (AltınKale) ‘nin Osmanlılara teslimini istediler.

Atabeklerin başkent edindiği Adıgön’ü Osmanlılara teslim etmeyen Şah, II.Keyhüsrefin Naibi Varaza’yı göndererek  Osmanlı kalelerine tecavüz yaptırttı.Bu yüzden Kanuni Sultan Süleyman , Şah Tahmasb’a bir “name-i Hümayun “göndererek sert bir şekilde uyardı.

Ahıska’nın  Osmanlı’ya Geçişi
SENE 1578

Osmanlı sultanı III.Murat Han zamanında 1578 yıllarında Gürcistan’ın Fethedilmesinden sonra İç Anadolu Bölgesinden ;özellikle Konya .Tokat ve Yozgat’tan seçilen Türkler Ahıska ve Civarına yerleştirildi.Ordu Ogünlerde Ahıska yolundaki Vale kalesini fethetti  Ertesi günü Ahıska ,Tümük,Ahilkelek ve Çıldır kalelerini aldılar .Çıldır meydan muharebesi sonunda  Ordu şairi HAYALİ şu şiiri okur.

Turnam gider isen bizim ellere
Vezir Ardahan’dan göçtü diyesin
Karşı geldi Kızılbaşın Hanları
Çıldır’da bir döğüş oldu diyesin

Ve Çıldır Eyaleti kurulur. 32 Kale de  Osmanlı ülkesine katılır.Dedis İmedi Hatun’un oğluda Müslüman olup II.Atabekli Mustafa Paşa adını alır ve Beylerbeyi olur. Bütün Türk Boyları gibi bu boyların Türk ahalisi de kendi istekleri ile Müslüman oldu.

250 yıl boyunca Çıldır(namı diyar Ahıska ) Eyaleti merkezi olan Ahıska’ya bağlı olan sancaklar şunlardır :
1-Bedre,2-Azgur ,3-Ahılkelek , 4-Hırtız,5-Çecerek , 6-Ahıska ,7-Altunkale (Kobliyan) 8-Acara (Bu 8 sancak 16.03.1921 Moskova Antlaşmasıyla sınırımız dışında kalmıştır),9-Maçakhel (Kısmen Artvin’in Borçka içerine girer.),10-Livane (Artvin),11-Pertekrek(Yusufeli),12-Ardanuç,13-İmirkhev,14-Şafşet(Bu son 5 sancak Artvin’e bağlıdır) ,15-Oltu,16-Narman,17-Kamkhis(bu 3 sancak Erzuruma bağlıdır),18-Poskhov,19-Ardahan,20-Göle (Uzun yıllar Kars’a Şimdi Ardahan’a bağlıdır.), Görülüyor ki ,Ahıska bölgesinin önemli kısma bugün Türkiye dahilindedir.

SENE 1828
Ahıska’mız Gidiyor.

1578-1828 tam 250 sene Osmanlı Eyaleti olan kilit noktamız Rusların eline düşüyor.

1826’da Yeniçeri ocağı kaldırılmış ,Navarin’de donanmamız yakılmış ,ordusuz ve deniz gücünden yoksun bir anda ,Osmanlı’ya saldıran Ruslar ,önce Kars’ı yakıp yıkarak sonra Ahıska üzerine yürürler.Aynı rezaletleri ,canavarlıkları orada da sergilerler. Türk kadınları ,ellerinde kılıç bulunduğu halde Ruslara aslanlar gibi hücum ederek savaşta sebat gösterirler.Çaresiz kalan kızlar ve gelinlerde pis Moskofun eline düşmemek için kendilerini diri diri yanan alevlere atıyorlar namuslarını kurtarıyorlardı.29 Eylül 1829’de Ahıska düştü.
Hakikaten Ahıska’nın Rusların eline geçmesinden sonra bir halk şairinin şöyle ah etmesi çok şanlıdır..

Ahıska gül idi gitti
Bir ehli dil idi gitti
Söyleyin sultan Mahmut’a
İstanbul’un kilidi gitti

Gerçekten de  Ruslar Ahıska’yı alınca ,Osmanlı topraklarında İstanbul’a doğru çok kısa zamanda 500 km’lik yol kat etmeleri Ahıska’nın bir kilit olduğunu gösteriyor.

1828-29 Osmanlı-Rus savaşı sonunda imzalanan Edirne anlaşması ile tazminat karşılığı Ahıska’nın 10 sancağı Ruslara terk edildi.Fakat bölge halk şairlerinin pek çok acı ağıt söylemelerine neden oldu.

SENE 1853-1856

Osmanlı- Rus savaşlarında ,Osmanlı Ordusuna yardımcı olan Ahıskalılar savaş sonunda Rusya’nın baskısından kaçarak Erzurum’a sığındılar.Anadolu’nun iç kısımlarına da gittiler.Bazı ailelerde yurtlarının hatırası olan Ahıska,Ahıskalı gibi Kafkas gibi, soyadlar almışlardır.(Çoğunlukla Bursa ,İnegöl,Çorum,Alaca’dadır.)

SENE 1877
(Meşhur 93 Harbinden 1914 Cihan Harbine Kadar)

1877-1878 meşhur 93 Harbi ki batıda Gazi Osman Paşa ,Doğuda Gazi Ahmet Muhtar Paşa ,Doğu ve Batıda Ruslarla kozumuzu tekrar paylaşıyoruz.Kahramanlıkla dolu bu harpler ,destanlarla destanlaştı .Fakat Tarihte ki netice Osmanlı’nın mağlubiyeti ile son buldu . Bu yıllarda Kafkasya’dan Anadolu’ya kitleler halinde göç olayı yaşandı.

1828’den sonra Kars ve diğer Doğu Eyaletlerine göç etmiş olan Ahıskalı nüfus bu sefer   yeniden  Rusya idaresi altında kalmış,bir kısmı Anadolu’nun iç bölgelerine taşınmışlardır..Çoğu araştırmacıların ihmal ettiği veya üzerinde durmadığı bir başka olayda ,Kars ve çevresi Rusya idaresinde iken ,Ardahan,Çıldır ve Posof köylerinden Türklerin Adıgün ,Aspinza ,ve Ahıska köylerine göç etmiş olmalarıdır.Ahıska’da ilk kez Ermeni Nüfusunun artışı da bu döneme rastlar (1828-1878)

BİRİNCİ CİHAN SAVAŞI
(1914-1918)

Hem dünya ve hem de Ahıska Türkleri açısından çok talihsiz ve acımasız bir dönemdir. Tarihçiler her nedense Ahıska Türklerine bu dönemde ,Gürcü ve Ermeniler tarafından yapılan insanlık  dışı mezalimden hiç bahsetmemişlerdir.Adeta bölgede Türk varlığına son vermeyi tasarlayan Hıristiyan İş birlikçiler Ahıska’da binlerce Türk köylüsünü katletmişlerdir.Bu mezalim Azerbaycan halkını ayağa kaldırmıştır.Ah ne çare olan olmuştur.Bakü’deki heyetin arasında mali şair Ahmet Cevat da varmış .Bu acı durum şairide etkilemiş bakın ne diyor.

Karların üstünde mazlumlar kanı
Ölenler çok , fakat mezarlar hani
Ayaklar altında şefkati şanı
Kalanları görüp feryada geldim

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER